Noli Me Tangere Kabanata 11: Mga Hari-harian

Sa Kabanata 11 ng Noli Me Tangere, “Mga Hari-harian”, sinagot ni Rizal ang tanong: sino ba talaga ang may kapangyarihan sa bayan ng San Diego? Dito ipinakilala ang dalawang magkaribal na pinuno ng bayan: ang kura at ang alperes.

Buod ng Kabanata 11

Sino ang tunay na makapangyarihan sa San Diego? Hindi si Don Rafael, kahit siya ang pinakamayaman, dahil mapagpakumbaba siya at hindi nagtayo ng sariling pangkat. Hindi rin si Kapitan Tiyago: sinasalubong siya ng banda ng mga may utang sa kanya, ngunit lihim siyang pinagtatawanan at tinatawag na “Sakristan Tiyago”.

Hindi rin ang gobernadorsilyo, na binili ang puwesto sa halagang limang libong piso: hindi siya nag-uutos kundi sumusunod lamang, ngunit siya ang pinananagot. At hindi rin ang Diyos, na halos hindi na napapansin ng mga tao dahil sa dami ng mga santo. Inihambing ni Rizal ang San Diego sa Roma: ang kura ang Papa, at ang alperes ang hari, at laging nag-aaway ang dalawa.

Ang bagong kura ay si Padre Bernardo Salvi, isang batang Pransiskanong payat, masasakitin, at mahigpit sa kanyang tungkulin. Iba siya kay Padre Damaso: bihira siyang manakit, ngunit pinagmumulta niya ang mga nagkakamali. Mahilig siyang magsermon nang matagal habang nakasara ang mga pinto ng simbahan.

Ang karibal niya ay ang alperes, ang pinuno ng Guardia Civil, na asawa ni Donya Consolacion. Madalas malasing ang alperes at magbugbugan silang mag-asawa, kaya naging palabas sila sa kapitbahayan. Upang inisin ang kura, ipinagbawal ng alperes ang paglabas pagkalipas ng alas-nuwebe ng gabi. Gumanti naman si Padre Salvi: kapag pumasok sa simbahan ang alperes, ipinasasara niya ang mga pinto at nagsesermon nang napakahaba. Pinagbubugbog naman ng alperes ang mga sakristan, at pinakakain ng pari ang kanyang mga kambing sa hardin ng alperes. Ngunit kapag nagkita sila, magalang pa rin silang nagkakamay.

Si Donya Consolacion naman ay madalas nakadungaw sa bintana na may tabako sa bibig, at nilalait ang mga dalagang dumaraan. Sila ang mga “hari-harian” ng bayan ng San Diego.

Mga tauhan sa kabanata

• Padre Bernardo Salvi: bagong kura ng San Diego; tahimik, mahigpit, mahilig magmulta
• Ang alperes: pinuno ng Guardia Civil sa San Diego; karibal ng kura
• Donya Consolacion: asawa ng alperes; mapanlait at palaaway
• Ang gobernadorsilyo: pinuno ng bayan na walang tunay na kapangyarihan
• Kapitan Tiyago at Don Rafael: mayayaman na hindi itinuring na tunay na pinuno

Mahahalagang pangyayari

1. Tinanong ng may-akda kung sino ang tunay na makapangyarihan sa San Diego.
2. Ipinakitang walang tunay na kapangyarihan sina Don Rafael, Kapitan Tiyago at ang gobernadorsilyo.
3. Ipinakilala si Padre Salvi at ang kanyang paraan ng pamamahala.
4. Ipinakilala ang alperes at si Donya Consolacion.
5. Inilarawan ang walang katapusang bangayan ng kura at ng alperes.

Talasalitaan

Aral at mensahe

Ipinakikita ng kabanata na sa ilalim ng Espanya, ang tunay na kapangyarihan sa bayan ay nasa simbahan (ang kura) at sa militar (ang alperes), hindi sa mga Pilipinong pinuno.

Makikita rin kung paano ginagamit ng mga pinuno ang kanilang kapangyarihan para sa personal na away, at ang taumbayan, gaya ng mga sakristan, ang nagdurusa.

Mga gabay na tanong

1. Bakit hindi itinuring na tunay na pinuno ng San Diego si Kapitan Tiyago?
2. Ano ang kalagayan ng gobernadorsilyo? Bakit siya tinawag na sunud-sunuran?
3. Paano naiiba si Padre Salvi kay Padre Damaso?
4. Paano nag-aaway ang kura at ang alperes? Sino ang nadadamay?
5. Sa kasalukuyan, may mga “hari-harian” pa rin ba sa ating mga bayan? Ipaliwanag.

Kaugnay: Buod at listahan ng mga kabanata ng Noli Me Tangere · Mga tauhan ng Noli Me Tangere · El Filibusterismo

Ang buod na ito ay isinulat sa sariling salita ng Pangkat Editoryal ng Aking Maikling Kwento batay sa orihinal na nobela ni José Rizal (1887), na nasa pampublikong domain. Maaaring bahagyang magkaiba ang mga pangalan at pamagat depende sa saling ginagamit ng inyong aklat.