Noli Me Tangere Kabanata 12: Todos Los Santos

Sa Kabanata 12 ng Noli Me Tangere, “Todos Los Santos” (Araw ng mga Patay), dinala tayo ni Rizal sa sementeryo ng San Diego. Dito unang lumabas ang nakakikilabot na lihim tungkol sa isang bangkay na ipinahukay.

Buod ng Kabanata 12

Nagsimula ang kabanata sa pagninilay tungkol sa pagpapahalaga ng tao sa mga yumao. Ayon kay Rizal, iba-iba ang paraan ng pagbibigay-galang ng bawat lahi sa kanilang mga patay, ngunit sa Pilipinas, halos walang naniniwalang tunay nang nagpapahinga ang mga yumao.

Ang sementeryo ng San Diego ay nasa gitna ng palayan sa kanluran ng bayan. Maalikabok ang daan kapag tag-araw at maputik kapag tag-ulan. May malaking krus sa gitna, at sa paanan nito ay nakatambak ang mga bungo at buto na basta itinapon ng sepulturero. Malayang nakapapasok ang mga kambing ng kura at mga baboy ng kapitbahay.

Dalawang lalaki ang naghuhukay ng libingan. Ang isa, ang sepulturero, ay walang pakialam sa mga butong nahuhukay niya. Ang kasama niya ay nandidiri at nais lumipat ng puwesto. Ikinuwento ng sepulturero na minsan ay naghukay siya ng isang bangkay na dalawampung araw pa lamang nakalibing, sa gabing madilim at maulan. Nang tanungin kung sino ang nag-utos, sagot niya: ang “malaking kura”. Iniutos daw na ilipat ang bangkay sa libingan ng mga Intsik, ngunit mabigat ito at malayo. Idinagdag pa niya na may isang Espanyol na lihim ding nagtanong sa kanya tungkol dito. Sa takot, umalis ang kanyang kasama.

Samantala, dumating ang isang matandang lalaki na tinatawanan ng ilan. Hinalughog niya ang tambak ng mga bungo at hinanap ang isang magandang bungo na itinabi niya sa paanan ng krus: ang bungo ng kanyang yumaong asawa. Nang hindi ito matagpuan at hindi siya matulungan ng sepulturero, sinabi niya: “Hindi mo alam ang halaga ng iyong itinatapon, ni ang iyong tinatanggap!” at umalis. Ang matandang ito ay si Pilosopo Tasyo, na makikilala natin sa Kabanata 14.

Mga tauhan sa kabanata

• Ang sepulturero: tagahukay ng libingan na walang pakialam sa mga buto
• Ang kasama ng sepulturero: nandidiri at natatakot sa paghuhukay
• Ang matandang lalaki (Pilosopo Tasyo): naghahanap sa bungo ng kanyang asawa
• Ang “malaking kura” (binanggit lamang): ang nag-utos na hukayin ang isang bangkay

Mahahalagang pangyayari

1. Nagnilay ang may-akda tungkol sa pagpapahalaga sa mga patay.
2. Inilarawan ang pabayang kalagayan ng sementeryo ng San Diego.
3. Ikinuwento ng sepulturero ang paghuhukay ng isang bangkay sa utos ng “malaking kura”.
4. Hinanap ng isang matanda ang bungo ng kanyang asawa ngunit hindi ito natagpuan.
5. Nagsidatingan ang mga taong nagdarasal para sa kanilang mga yumao.

Talasalitaan

Aral at mensahe

Tinutuligsa ng kabanata ang pakitang-taong paggunita sa mga patay: marami ang nagdarasal at nagsisindi ng kandila, ngunit pinababayaan ang sementeryo at itinatapon ang mga buto na parang basura.

Ang kwento ng sepulturero ay pahiwatig (foreshadowing) ng isang malaking kawalan ng katarungan na malalaman ni Ibarra sa susunod na kabanata. Ang sinabi naman ng matanda ay paalala na dapat pahalagahan ang mga bagay at taong madaling itapon ng iba.

Mga gabay na tanong

1. Ilarawan ang kalagayan ng sementeryo ng San Diego. Ano ang ipinahihiwatig nito?
2. Ano ang ikinuwento ng sepulturero sa kanyang kasama?
3. Sino sa palagay mo ang “malaking kura”, at kaninong bangkay ang hinukay?
4. Bakit hinahanap ng matanda ang isang bungo?
5. Ano ang ibig sabihin ng “Hindi mo alam ang halaga ng iyong itinatapon”?

Kaugnay: Buod at listahan ng mga kabanata ng Noli Me Tangere · Mga tauhan ng Noli Me Tangere · El Filibusterismo

Ang buod na ito ay isinulat sa sariling salita ng Pangkat Editoryal ng Aking Maikling Kwento batay sa orihinal na nobela ni José Rizal (1887), na nasa pampublikong domain. Maaaring bahagyang magkaiba ang mga pangalan at pamagat depende sa saling ginagamit ng inyong aklat.