El Filibusterismo Kabanata 10: Kayamanan at Karalitaan

Sa Kabanata 10 ng El Filibusterismo, “Kayamanan at Karalitaan”, nagtinda ng alahas si Simoun sa bahay ng naghihikahos na si Kabesang Tales. Ang pagtatagpo ng labis na yaman at matinding kahirapan ay nauwi sa isang madugong pangyayari.

Buod ng Kabanata 10

Nakiusap si Simoun na makitira ng isang araw sa bahay ni Kabesang Tales, dahil ito ang pinakamalaking bahay sa nayon at nasa pagitan ng San Diego at Tiani. Wala nang lupa si Kabesang Tales: napunta na ito sa iba matapos siyang matalo sa kaso laban sa korporasyon ng mga prayle, at kailangan na nilang umalis sa bahay sa loob ng tatlong araw. Ipinakita pa ni Simoun ang galing ng kanyang rebolber sa pagbaril sa isang bunga ng niyog sa malayo.

Dumagsa ang mga taga-bayan upang bumili ng alahas, kabilang sina Kapitan Basilio at ang kanyang pamilya, Sinang, at Hermana Penchang. Inilabas ni Simoun ang kanyang maleta ng mga alahas: mga singsing, kuwintas, relo, at maraming batong hiyas. Sinabi niyang may kuwintas daw ni Cleopatra at singsing daw ni Sulla. Ipinakita rin niya ang mga asul na diyamanteng nagkakahalaga ng libu-libong piso.

Inilayo ni Kabesang Tales ang kanyang tingin: insulto sa kanyang kasawian ang ganitong kayamanan. Naisip niya na sa isang maliit na diyamante lamang ay matutubos niya ang kanyang anak at mababawi ang kanyang bahay. Tila nabasa ni Simoun ang kanyang isip at sinabing sa isang maliit na bato, maaaring maipatapon ang isang tao, at sa isa pa ay maaari siyang palayain. Sa kanyang maleta, aniya, ay may buhay at kamatayan.

Nang itanong ni Simoun kung may maibebenta si Kabesang Tales, naalala ni Sinang ang agnos ni Maria Clara na nasa pag-iingat ni Juli. Inalok ni Simoun ng limandaang piso ang agnos. Nagpaalam muna si Kabesang Tales upang sumangguni sa anak. Ngunit sa daan, nakita niya ang prayleng tagapangasiwa at ang taong umagaw sa kanyang lupa na nagtatawanan habang nakaturo sa kanyang bahay. Nagdilim ang kanyang paningin.

Kinabukasan, wala na ang rebolber ni Simoun. Sa lalagyan nito ay iniwan ni Kabesang Tales ang agnos at isang sulat: kinuha niya ang baril dahil sasama na siya sa mga tulisan. Natuwa si Simoun: “Sa wakas ay natagpuan ko na ang aking tauhan.” Nang gabing iyon ay napatay ang prayleng tagapangasiwa, ang bagong may-ari ng lupa, at ang asawa nito. Sa tabi ng isa ay nakasulat sa dugo ang pangalang “Tales”. Dumating ang mga guardia civil upang hulihin si Kabesang Tales, at nang hindi siya makita, si Tandang Selo ang dinakip.

Mga tauhan sa kabanata

• Simoun: mag-aalahas na nagtinda sa bahay ni Kabesang Tales
• Kabesang Tales (Telesforo Juan de Dios): magsasakang inagawan ng lupa; sumama sa mga tulisan
• Kapitan Basilio, Kapitana Tika at Sinang: mga mamimili ng alahas
• Hermana Penchang: amo ni Juli; bumibili ng singsing para sa Birhen
• Tandang Selo: dinakip kapalit ni Kabesang Tales
• Ang prayleng tagapangasiwa at ang umagaw ng lupa: mga napatay

Mahahalagang pangyayari

1. Nakitira si Simoun sa bahay ni Kabesang Tales.
2. Ipinakita ni Simoun ang kanyang mamahaling mga alahas sa mga taga-bayan.
3. Inalok ni Simoun ng limandaang piso ang agnos ni Maria Clara.
4. Nakita ni Kabesang Tales ang mga umagaw ng kanyang lupa na nagtatawanan.
5. Kinuha ni Kabesang Tales ang rebolber ni Simoun at sumama sa mga tulisan; si Tandang Selo ang dinakip.

Talasalitaan

Aral at mensahe

Ipinakikita ng kabanata ang malaking agwat ng mayaman at mahirap. Ang yamang nasa maleta ni Simoun ay sapat upang iligtas ang isang buong pamilya, ngunit ginagamit lamang ito ng mayayaman bilang palamuti.

Ipinakikita rin kung paano itinutulak ng kawalan ng katarungan ang isang mabuting tao sa karahasan. Masipag at tapat si Kabesang Tales, ngunit nang wala na siyang malapitan, naging tulisan siya. Ito mismo ang hinahanap ni Simoun para sa kanyang balak.

Mga gabay na tanong

1. Bakit pinili ni Simoun na makitira sa bahay ni Kabesang Tales?
2. Ano ang naramdaman ni Kabesang Tales habang pinagmamasdan ang mga alahas?
3. Ano ang ibig sabihin ni Simoun nang sabihin niyang may buhay at kamatayan sa kanyang maleta?
4. Ano ang nagtulak kay Kabesang Tales na sumama sa mga tulisan?
5. Bakit natuwa si Simoun nang malaman ang ginawa ni Kabesang Tales?

Kaugnay: Buod at listahan ng mga kabanata ng El Filibusterismo · Mga tauhan ng El Filibusterismo · Noli Me Tangere

Ang buod na ito ay isinulat sa sariling salita ng Pangkat Editoryal ng Aking Maikling Kwento batay sa orihinal na nobela ni José Rizal (1891), na nasa pampublikong domain. Maaaring bahagyang magkaiba ang mga pangalan at pamagat depende sa saling ginagamit ng inyong aklat.