Kahapon, Ngayon at Bukas

Ang Kahapon, Ngayon at Bukas ay dulang may tatlong yugto ni Aurelio Tolentino, itinanghal sa Teatro Libertad sa Maynila noong Mayo 1903. Gumamit ito ng mga tauhang sagisag, gaya nina Inang Bayan at Taga-Ilog, upang tuligsain ang pananakop ng mga Amerikano. Inaresto si Tolentino pagkatapos ng pagtatanghal. Ito ang pinakakilalang dulang sedisyoso at madalas pag-aralan sa Filipino.

📄 I-download ang buod, gabay na tanong at sagot (PDF): libre, maaaring i-print para sa klase.

May-akdaAurelio Tolentino (ipinanganak sa Guagua, Pampanga; namatay sa Maynila noong 1915). Magkakaiba ang petsa ng kanyang kapanganakan sa mga pinagkunan (1867, 1869 o 1875).
UriDulang sedisyoso; dulang patula sa Tagalog na may tatlong yugto
Unang itinanghalTeatro Libertad, Maynila, Mayo 1903 (14 Mayo ang petsang karaniwang binabanggit, ang araw ng pag-aresto kay Tolentino)
Pamagat sa KastilaAyer, Hoy y Mañana
TemaPagkamakabayan, paglaban sa pananakop at pag-asa sa kalayaan

Buod ng Kahapon, Ngayon at Bukas

Isa itong alegorya: sagisag ng isang bagay na totoo ang bawat tauhan. Ang sentro ng dula ay si Inang Bayan, ang Pilipinas, na inaapi ng sunud-sunod na mga dayuhan at ng mga kapwa Pilipinong nagtataksil sa kanya.

Sa isang bahagi, dumarating si Inang Bayan kasama si Taga-Ilog sa gitna ng isang pagdiriwang at binabalaan ang kanyang mga anak, ngunit tinatawanan lamang siya. Si Taga-Ilog, na tinatawag ding Juan de la Cruz, ay ang karaniwang Pilipino na nakagapos at nakabilanggo sa simula ng dula.

Ang pinakatanyag na eksena ay ang paglaya ni Taga-Ilog: ibinabagsak niya ang watawat ng mga Amerikano, tinatapakan ito hanggang mapunit, pinuputol ang kanyang tanikala at pinipilit buksan ang bilangguan. Sumisigaw ang iba pang tauhan ng “Mabuhay ang Kalayaan! Mabuhay ang Inang Bayan!”, at nagwawagi si Inang Bayan laban sa kanyang mga umaapi.

Ito ay buod ng mga bahaging nakumpirma namin sa mga pinagkunan sa dulo ng pahina. Hindi namin mailalahad nang yugto-por-yugto ang takbo ng dula dahil hindi pare-pareho ang mga buod na nabasa namin. Para sa buong diyalogo, basahin ang teksto ng dula (dominyo publiko na ang akda) o ang inyong modyul.

Pamagat bilang sagisag

Karaniwang binabasa ang tatlong bahagi ng pamagat bilang tatlong panahon: kahapon, ang panahon ng mga Espanyol; ngayon, ang pananakop ng mga Amerikano; at bukas, ang pag-asa sa kalayaan ng bayan. Ito ay pagpapakahulugan ng mga guro at mananaliksik, hindi tahasang sinabi sa isang pinagkunan na nabasa namin.

Mga tauhan at ang kinakatawan nila

TauhanKinakatawan
Inang BayanAng Inang Bayan o Pilipinas; nagtatagumpay laban sa mga umaapi sa kanya.
Taga-Ilog (Juan de la Cruz)Ang bayaning Pilipino; nakagapos at nakabilanggo sa simula, at siyang pumupunit sa watawat at bumabasag sa tanikala.
Haring BataSagisag ng Lumang Tsina.
HalimawSagisag ng mga prayleng Espanyol, na nanatiling may kapangyarihan sa simbahan at sa pulitika ng bayan.
Dilat-na-BulagSagisag ng Espanya (“nakadilat ngunit bulag”).
Bagong SibolSagisag ng Estados Unidos, ang bagong kapangyarihang kapitalista.

Ayon sa Bulatlat. May iba’t ibang baybay ng mga pangalan (Inang Bayan/Inangbayan, Taga-Ilog/Tagailog) at hindi pare-pareho ang paliwanag sa ilang tauhan sa mga buod.

Ano ang dulang sedisyoso?

Ang dulang sedisyoso ay mga dulang itinanghal sa unang mga taon ng pananakop ng mga Amerikano na, sa pamamagitan ng sagisag o alegorya, ay tumuligsa sa bagong pamahalaan at nagpahayag ng pagnanais ng kalayaan. Sedisyon ang tawag sa paggawa o pagsasalita laban sa pamahalaan, at ito ang kasong isinampa sa mga manunulat nito. Kasama rin sa mga dulang sedisyoso ang Tanikalang Ginto ni Juan Abad. Mababasa ang iba pang uri ng dula sa Pilipinas sa pahinang ito tungkol sa dula.

Ang pagtatanghal at ang pag-aresto

PetsaPangyayari
Mayo 1903Itinanghal ang dula sa Teatro Libertad, Maynila, sa harap ng punong-punong manonood.
14 Mayo 1903Inaresto si Tolentino matapos ang pagtatanghal. Inako niya ang buong pananagutan bilang manunulat at direktor, kaya hindi na inaresto ang mga artista at manonood, ayon sa Bulatlat.
HatolHindi magkakatugma ang mga tala: sa sariling talambuhay ni Tolentino, dalawang taon ng hard labor at multang $2,000; sa ibang pag-aaral, habambuhay na pagkabilanggo na pinaikli ni Gobernador-Heneral W. Cameron Forbes. Binanggit ng Bulatlat ang pagpapatawad noong 1912.

May kuwento rin na nang makita ng aktor na gaganap kay Taga-Ilog ang mga Amerikano sa manonood, natigilan siya, kaya si Tolentino mismo ang umakyat sa entablado at gumawa ng eksena. Galing ang kuwentong ito sa isang blog na binanggit ng Bulatlat; hindi namin ito nakumpirma sa ibang pinagkunan.

Aral at tema ng Kahapon, Ngayon at Bukas

  • Ang kalayaan ay hindi ibinibigay; ipinaglalaban ito ng sambayanan.
  • Dapat maging mapagbantay ang bayan sa mga dayuhang nanlilinlang at sa kapwa Pilipinong nagtataksil.
  • Ang sining, lalo na ang dula, ay maaaring maging sandata ng pagpapahayag ng damdaming makabayan.

Mga gabay na tanong at sagot

1. Sino ang sumulat ng Kahapon, Ngayon at Bukas at saan ito itinanghal?
Si Aurelio Tolentino, sa Teatro Libertad sa Maynila noong Mayo 1903.

2. Bakit tinatawag itong dulang sedisyoso?
Dahil tumuligsa ito sa pananakop ng mga Amerikano at hinikayat ang pagnanais ng kalayaan, kaya inaresto ang may-akda sa salang sedisyon.

3. Ano ang kinakatawan nina Inang Bayan, Halimaw, Dilat-na-Bulag at Bagong Sibol?
Inang Bayan: ang Pilipinas; Halimaw: ang mga prayleng Espanyol; Dilat-na-Bulag: ang Espanya; Bagong Sibol: ang Estados Unidos.

4. Ano ang pinakatanyag na eksena ng dula?
Ang paglaya ni Taga-Ilog: ibinabagsak niya ang watawat ng mga Amerikano, pinuputol ang kanyang tanikala at binubuksan ang bilangguan.

5. Ano ang ibig sabihin ng pamagat?
Karaniwang binabasa bilang tatlong panahon: ang kahapon (panahon ng mga Espanyol), ang ngayon (pananakop ng mga Amerikano) at ang bukas (pag-asa sa kalayaan).

6. Bakit kaya gumamit ng mga tauhang sagisag ang may-akda sa halip na tuwirang pagtuligsa? Ipaliwanag.
Malayang sagot. Maaaring banggitin na ang alegorya ay paraan ng pagpapahayag nang hindi tahasan, at nagpapadama rin ito ng damdamin sa manonood.

Basahin din

Mga pinagkunan

Maging una sa pagbibigay ng rating!

Ano sa palagay mo?

Nagustuhan mo ba ang kwentong ito? Ibahagi ang iyong saloobin o karanasan sa ibaba — gusto naming marinig ito!