Ang Hinilawod ay ang mahabang epiko ng mga Sulod (Suludnon) sa gitnang bahagi ng pulo ng Panay. Ang pangalan nito ay nangangahulugang “mga kwento mula sa bunganga ng ilog Halawod.” Isinasalaysay nito ang mga pakikipagsapalaran ng tatlong magkakapatid na demigod: sina Labaw Donggon, Humadapnon at Dumalapdap.
Sa pahinang ito: buod · tauhan · banghay ng kwento ni Labaw Donggon · aral · gabay na tanong · kasaysayan ng akda
Buod ng Hinilawod
Sina Alunsina at Paubari. Si Alunsina ay isang diyosa ng kalangitan na pinili ang isang mortal na lalaki, si Datu Paubari ng Halawod, bilang kanyang asawa. Nagalit ang ibang diyos at nagpadala ng baha upang wasakin ang Halawod, ngunit nakaligtas ang mag-asawa. Nagkaroon sila ng tatlong anak na lalaki: sina Labaw Donggon, Humadapnon at Dumalapdap. Pagkatapos ng isang seremonya ng pagbabasbas, mabilis na naging malalakas na binata ang tatlo.
Ang tatlong asawa ni Labaw Donggon. Ang panganay na si Labaw Donggon ay naglakbay upang makapag-asawa. Una niyang niligawan si Anggoy Ginbitinan, at kinailangan niyang talunin ang halimaw na si Manalintad bago siya napakasalan. Sumunod, naglakbay siya sa daigdig sa ilalim ng lupa para kay Anggoy Doronoon, at hinarap niya ang bantay na si Sikay Padalogdog, na may daan-daang braso. Hindi pa rin siya nakuntento. Hinangad niya si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata, na asawa na ni Saragnayan, ang panginoon ng kadiliman.
Ang pagkatalo ni Labaw Donggon. Hinamon siya ni Saragnayan. Taon-taon silang naglaban: inilubog ni Labaw Donggon ang ulo ni Saragnayan sa tubig nang pitong taon, ihinampas siya sa bato at inihagis sa langit, ngunit hindi pa rin ito namatay. Ang dahilan ay nakatago ang buhay ni Saragnayan sa puso ng isang baboy-ramo. Sa huli, natalo si Labaw Donggon at ikinulong ni Saragnayan.
Ang pagliligtas ng mga anak. Nagkaanak si Labaw Donggon sa dalawang unang asawa: si Asu Mangga kay Anggoy Ginbitinan at si Buyung Baranugon kay Anggoy Doronoon. Ilang araw pa lamang silang isinisilang ay hinanap na nila ang kanilang ama. Hinamon ni Baranugon si Saragnayan. Natagpuan nila ang baboy-ramo at kinuha ang puso nito, kaya nanghina at napatay si Saragnayan. Iniuwi ng magkapatid ang kanilang ama.
Sina Humadapnon at Dumalapdap. Ang dalawang nakababatang kapatid ay may sarili ring mga pakikipagsapalaran. Si Humadapnon ay naglakbay upang maghanap ng mapapangasawa at nabihag ng isang mangkukulam na si Pinganun, bago siya nakalaya. Si Dumalapdap naman ay nakipaglaban sa mga halimaw, kabilang ang Uyutang, isang nilalang na tulad ng paniki na may matatalim na kuko, upang makuha ang dalagang kanyang iniibig.
Paalala: napakahaba ng Hinilawod at maraming bersyon nito, kaya magkakaiba ang pagbaybay ng mga pangalan at ang ilang detalye sa iba’t ibang aklat. Ang madalas pag-aralan sa paaralan ay ang bahagi tungkol kay Labaw Donggon.
Mga tauhan
| Tauhan | Paglalarawan |
|---|---|
| Alunsina | Diyosa ng kalangitan; ina ng tatlong bayani |
| Datu Paubari | Mortal na pinuno ng Halawod; asawa ni Alunsina |
| Labaw Donggon | Panganay; malakas ngunit hindi nakukuntento sa mga asawa |
| Humadapnon | Ikalawang anak; naglakbay upang makapag-asawa at nabihag ni Pinganun |
| Dumalapdap | Bunso; tumalo sa halimaw na si Uyutang |
| Anggoy Ginbitinan | Unang asawa ni Labaw Donggon; ina ni Asu Mangga |
| Anggoy Doronoon | Ikalawang asawa ni Labaw Donggon; ina ni Buyung Baranugon |
| Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata | Asawa ni Saragnayan na hinangad ni Labaw Donggon |
| Saragnayan | Panginoon ng kadiliman; nakatago ang buhay sa puso ng baboy-ramo |
| Asu Mangga at Buyung Baranugon | Mga anak ni Labaw Donggon na nagligtas sa kanya |
Banghay ng kwento ni Labaw Donggon
| Bahagi | Pangyayari |
|---|---|
| Simula | Isinilang ang tatlong anak nina Alunsina at Paubari at mabilis na lumaki. |
| Saglit na kasiglahan | Pinakasalan ni Labaw Donggon sina Anggoy Ginbitinan at Anggoy Doronoon. |
| Tunggalian | Hinangad niya ang asawa ni Saragnayan at hinamon siya nito. |
| Kasukdulan | Natalo at ikinulong si Labaw Donggon dahil hindi mapatay si Saragnayan. |
| Wakas | Kinuha ng kanyang mga anak ang puso ng baboy-ramo, napatay si Saragnayan at nailigtas ang ama. |
Gusto mo bang malaman kung ano ang epiko at ang mga katangian nito? Tingnan ang lahat ng aming mga epiko ng Pilipinas.
Aral ng Hinilawod
- Ang labis na paghahangad ay may kapalit. Napahamak si Labaw Donggon nang hangarin niya ang asawa ng iba.
- Pagmamahal ng anak sa magulang. Kahit bagong silang pa lamang, iniligtas nina Asu Mangga at Baranugon ang kanilang ama.
- Talino laban sa lakas. Hindi natalo si Saragnayan sa lakas, kundi nang matuklasan ang lihim ng kanyang buhay.
- Pagkakaisa ng pamilya. Nagtulungan ang magkakapatid na anak upang mailigtas ang ama.
Mga gabay na tanong
- Sino ang mga magulang ng tatlong bayani at ano ang kakaiba sa kanilang pagsasama?
- Bakit natalo si Labaw Donggon kay Saragnayan?
- Saan nakatago ang buhay ni Saragnayan at paano ito natuklasan?
- Anong ugali ni Labaw Donggon ang hindi dapat tularan? Bakit?
- Paano ipinakita ng Hinilawod ang kahalagahan ng pamilya?
Kasaysayan ng akda
Inaawit ang Hinilawod ng mga Sulod sa mga pagtitipon at seremonya. Ang pinakakilalang pagtatala nito ay ginawa ng antropologong si F. Landa Jocano noong dekada 1950, sa tulong ni Hugan-an, isang mang-aawit mula sa kabundukan ng Panay. Umabot nang mga tatlong linggo ang pagrerekord ng epiko, na tumatagal nang humigit-kumulang 30 oras kung aawitin. Isa ito sa pinakamahahabang epikong-bayan ng Pilipinas.
Mag-iwan ng Tugon