Noli Me Tangere Kabanata 4: Erehe at Pilibustero

Sa Kabanata 4 ng Noli Me Tangere, “Erehe at Pilibustero”, nalaman na ni Ibarra ang malungkot na sinapit ng kanyang amang si Don Rafael. Isa ito sa pinakamahalagang kabanata dahil dito ipinaliwanag kung bakit namatay sa bilangguan ang ama ng pangunahing tauhan.

Buod ng Kabanata 4

Pagkaalis sa handaan, naglakad si Ibarra sa gabi patungo sa liwasan ng Binondo. Napansin niyang halos walang nagbago sa loob ng pitong taon: naroon pa ang parehong tindahan ng Intsik, ang parehong matandang babaeng nagtitinda, at maging ang bato sa bangketa na maluwag pa rin. Habang nag-iisip siya, may humawak sa kanyang balikat. Ito ang matandang Tenyente Guevara, na nagbabala sa kanya: “Mag-ingat ka! Matuto ka sa nangyari sa iyong ama!”

Nang itanong ni Ibarra kung paano namatay ang kanyang ama, nagulat ang tenyente na hindi pa niya ito alam. Namatay raw si Don Rafael sa bilangguan. Ikinuwento ng tenyente na si Don Rafael ang pinakamayaman sa lalawigan, kaya marami ring naiinggit sa kanya. Ilang buwan matapos umalis si Ibarra, nagsimula ang alitan nito kay Padre Damaso, na nag-akusang hindi siya nangungumpisal. Ayon kay Don Rafael, hindi napapatawad ang isang krimen sa pag-amin lamang sa pari; dapat itong pagbayaran sa pamamagitan ng pagtulong sa mga naging biktima. Tinuligsa siya ni Padre Damaso mula sa pulpito.

Pagkatapos ay may nangyaring trahedya. May isang dating artilyero na naging kolektor ng buwis sa mga sasakyan. Hindi ito marunong bumasa at sumulat, kaya pinagtatawanan siya ng mga tao. Isang araw, hinabol niya ang mga batang nanunukso sa kanya ng “ba, be, bi, bo, bu.” Tinamaan niya ng baston sa ulo ang isang bata at pinagsisipa ito. Dumating si Don Rafael at pinigilan ang kolektor. Nang magtangka itong manakit, naitulak o nasuntok siya ni Don Rafael; natumba siya, tumama ang ulo sa isang bato, at namatay.

Dinakip si Don Rafael. Lumabas ang kanyang mga lihim na kaaway at inakusahan siyang erehe at pilibustero. Ginamit laban sa kanya ang lahat: ang pagbabasa ng mga pahayagang galing sa Espanya, ang pagpapaaral sa anak sa Alemanya, ang pag-iingat ng larawan ng isang paring binitay, at maging ang pagsusuot ng kamisa. Tumanggi ang isang abogadong Pilipino na hawakan ang kaso dahil tiyak daw na matatalo ito. Isang abogadong Espanyol ang tumanggap, ngunit sunod-sunod ang mga bagong paratang at mga bulaang saksi.

Dahil sa hirap at sama ng loob sa bilangguan, nagkasakit si Don Rafael. Nang malapit na sanang mapawalang-sala, namatay siya sa bilangguan nang nag-iisa. Umabot lamang ang tenyente upang makita ang kanyang huling hininga. Pagdating sa kuwartel, nagpaalam ang tenyente at pinayuhan si Ibarra na kay Kapitan Tiyago itanong ang iba pang detalye. Tahimik na sumakay si Ibarra sa isang kalesa patungo sa Fonda de Lala.

Mga tauhan sa kabanata

• Crisostomo Ibarra: nalaman ang tunay na sinapit ng kanyang ama
• Tenyente Guevara: matandang opisyal na nagkuwento ng buong pangyayari kay Ibarra
• Don Rafael Ibarra: ama ni Crisostomo; mayaman, makatarungan, at namatay sa bilangguan
• Padre Damaso: kura na nakaalitan ni Don Rafael at tumuligsa sa kanya sa pulpito
• Ang kolektor ng buwis: dating artilyerong hindi marunong bumasa; namatay matapos matumba

Mahahalagang pangyayari

1. Napansin ni Ibarra na halos walang nagbago sa Maynila sa loob ng pitong taon.
2. Binalaan siya ni Tenyente Guevara at sinabing namatay sa bilangguan ang kanyang ama.
3. Nagkaalitan si Don Rafael at si Padre Damaso tungkol sa pangungumpisal.
4. Ipinagtanggol ni Don Rafael ang isang bata; namatay ang kolektor ng buwis nang matumba.
5. Inakusahan si Don Rafael na erehe at pilibustero at ikinulong.
6. Namatay si Don Rafael sa bilangguan bago matapos ang kaso.

Talasalitaan

Aral at mensahe

Ipinakikita ng kabanata kung paano nagagamit ang batas at relihiyon upang apihin ang isang tao. Hindi dahil sa tunay na krimen kundi dahil sa inggit at galit ng kanyang mga kaaway kaya nabulok sa bilangguan si Don Rafael.

Mahalaga rin ang pananaw ni Don Rafael tungkol sa katarungan: ang pagkakamali ay dapat itama sa pamamagitan ng pagtulong sa mga naapi, hindi lamang sa pagsisisi sa salita. Ipinakita niya ito nang ipagtanggol niya ang batang sinasaktan.

Mula sa kabanatang ito, dala na ni Ibarra ang sugat ng kawalang-katarungang sinapit ng kanyang ama, isang bagay na huhubog sa kanyang mga desisyon sa buong nobela.

Mga gabay na tanong

1. Ano ang napansin ni Ibarra sa Maynila pagkaraan ng pitong taon?
2. Bakit nagkaalitan si Don Rafael at si Padre Damaso?
3. Paano namatay ang kolektor ng buwis? Makatarungan bang ikulong si Don Rafael dahil dito?
4. Bakit inakusahang erehe at pilibustero si Don Rafael? Anu-ano ang ginamit na “ebidensya” laban sa kanya?
5. Kung ikaw si Ibarra, ano ang mararamdaman mo matapos marinig ang kuwento ng tenyente?

Kaugnay: Buod at listahan ng mga kabanata ng Noli Me Tangere · Mga tauhan ng Noli Me Tangere · El Filibusterismo

Ang buod na ito ay isinulat sa sariling salita ng Pangkat Editoryal ng Aking Maikling Kwento batay sa orihinal na nobela ni José Rizal (1887), na nasa pampublikong domain. Maaaring bahagyang magkaiba ang mga pangalan at pamagat depende sa saling ginagamit ng inyong aklat.