Ang Alamat ng Makahiya ay isang kwentong-bayan na nagpapaliwanag kung bakit ang halamang makahiya ay tumitiklop ang mga dahon kapag nahahawakan. Isinasalaysay nito ang kwento ni Maria, isang mabait ngunit napakamahiyaing dalaga, at ang gabing dumating ang mga tulisan sa kanilang nayon. Isa ito sa mga alamat na madalas basahin sa elementarya.
Sa pahinang ito: ang maikling buod, ang buong kwento, ang mga tauhan at banghay, ang aral, mga gabay na tanong at ang paliwanag ng agham.
Buod ng Alamat ng Makahiya
Si Maria ang kaisa-isang anak nina Mang Dondong at Aling Iska. Mabait at masunurin siya, ngunit labis na mahiyain. Isang araw, sinalakay ng mga tulisan ang kanilang nayon. Itinago si Maria ng kanyang mga magulang sa kanyang hardin, at taimtim siyang nanalangin na hindi siya makita. Hinalughog ng mga tulisan ang bahay ngunit hindi nila natagpuan ang dalaga. Nang makaalis ang mga tulisan, hindi na rin mahanap ng mga magulang si Maria. Sa halip, may nakita silang bagong halaman na tumitiklop ang mga dahon kapag nahahawakan. Naniwala silang ito si Maria, at tinawag nila itong makahiya.
Ang Alamat ng Makahiya (buong kwento)
Noong unang panahon, sa isang payapang nayon, may mag-asawang nagngangalang Mang Dondong at Aling Iska. May kaisa-isa silang anak na babae, si Maria. Mabait, masunurin at masipag si Maria, kaya mahal na mahal siya ng kanyang mga magulang.
Ngunit may isang katangian si Maria na alam ng buong nayon: napakamahiyain niya. Kapag may bisita, agad siyang nagtatago sa kanyang silid. Kapag may bumabati sa kanya sa daan, namumula ang kanyang pisngi at yumuyuko siya. Mas gusto niyang manatili sa kanyang munting hardin, kung saan inaalagaan niya ang magagandang bulaklak na siya mismo ang nagtanim.
Isang araw, kumalat ang nakatatakot na balita: may mga tulisang sumasalakay sa mga kalapit na nayon. Nagnanakaw sila, nananakit, at dinudukot pa raw ang mga dalaga. Labis na nag-alala sina Mang Dondong at Aling Iska para sa kanilang anak.
Isang gabi, narinig nila ang mga yabag ng kabayo at mga sigaw sa di-kalayuan. Dumating na ang mga tulisan! Mabilis na hinila ng mag-asawa si Maria patungo sa kanyang hardin. “Anak, magtago ka rito sa gitna ng mga halaman. Huwag kang gagalaw at huwag kang lalabas hangga’t hindi kami bumabalik,” bulong ni Aling Iska.
Nanginginig sa takot, yumuko si Maria sa gitna ng mga halaman. Pumikit siya at taimtim na nanalangin: “Panginoon, huwag po sana nila akong makita. Iligtas po Ninyo kami ng aking mga magulang.”
Dumating ang mga tulisan. Hinalughog nila ang buong bahay at kinuha ang anumang mahalagang bagay na kanilang makita. Hinanap din nila ang dalagang nabalitaan nilang nakatira roon. Pumunta pa sila sa hardin at tumingin sa bawat sulok, ngunit wala silang nakitang tao. Nang wala na silang mahanap, umalis sila.
Nang makaalis ang mga tulisan, nagmamadaling bumalik sa hardin sina Mang Dondong at Aling Iska. “Maria! Anak, ligtas na tayo!” tawag nila. Ngunit walang sumagot. Hinanap nila si Maria sa buong hardin, sa bahay, sa buong nayon. Hindi na nila siya natagpuan.
Sa gitna ng kanilang pag-iyak, may napansin si Aling Iska sa lugar kung saan niya itinago ang anak: isang maliit na halamang hindi pa nila nakikita kailanman. Pino at maliliit ang mga dahon nito, at may mga bulaklak na kulay-rosas na parang maliliit na bola. Nang hawakan ito ni Aling Iska, biglang tumiklop ang mga dahon, na para bang nahihiya.
Napaiyak ang mag-asawa. Naalala nila ang ugali ng kanilang anak na laging nagtatago at yumuyuko kapag may lumalapit. Naniwala silang dininig ng Diyos ang panalangin ni Maria at ginawa siyang halaman upang hindi siya makita ng mga tulisan.
Mula noon, inalagaan nila ang halaman nang buong pagmamahal at tinawag itong “makahiya”, bilang alaala sa kanilang mahiyaing anak na si Maria.
Ang bersyong ito ay muling pagsasalaysay ng Pangkat Editoryal ng Aking Maikling Kwento batay sa kwentong-bayang pasalin-dila, na walang kilalang may-akda.
Mga tauhan at tagpuan
- Maria: ang mabait, masunurin at napakamahiyaing dalaga; siya ang naging halamang makahiya.
- Mang Dondong at Aling Iska: ang mapagmahal na mga magulang ni Maria na nagtago sa kanya.
- Ang mga tulisan: mga masasamang tao na sumalakay sa nayon.
Tagpuan: ang bahay at hardin ng pamilya sa isang nayon, noong unang panahon.
Banghay ng Alamat ng Makahiya
| Bahagi | Pangyayari |
|---|---|
| Simula | Ipinakilala si Maria, ang kanyang mga magulang at ang kanyang pagiging mahiyain. |
| Saglit na kasiglahan | Kumalat ang balita tungkol sa mga tulisan. |
| Kasukdulan | Dumating ang mga tulisan; itinago si Maria sa hardin at nanalangin siya. |
| Kakalasan | Umalis ang mga tulisan nang hindi nakikita si Maria, ngunit hindi na rin siya mahanap ng mga magulang. |
| Wakas | Natagpuan ang halamang tumitiklop kapag hinahawakan; tinawag itong “makahiya”. |
Gusto mo bang matutunan kung paano suriin ang anumang kwento? Basahin ang aming aralin sa mga elemento ng maikling kwento.
Aral ng Alamat ng Makahiya
- Pagmamahal ng magulang: handang gawin ng mga magulang ang lahat upang maprotektahan ang kanilang anak.
- Pananampalataya: sa oras ng panganib, ang taimtim na panalangin ay nagbibigay ng lakas ng loob.
- Pagtanggap sa sarili: ang pagiging mahiyain ay hindi kahinaan; bahagi ito ng pagkatao na maaari ding maging proteksyon.
Mga gabay na tanong
- Anong katangian ni Maria ang kilala sa buong nayon?
- Bakit itinago ng mga magulang si Maria sa hardin?
- Ano ang ipinanalangin ni Maria habang nagtatago?
- Paano naiugnay ng mag-asawa ang halaman sa kanilang anak?
- Sa iyong palagay, kahinaan ba o kalakasan ang pagiging mahiyain? Ipaliwanag.
Ano ang sinasabi ng agham tungkol sa makahiya?
Ang alamat ay kwento at hindi kasaysayan, ngunit totoo ang katangiang ipinaliliwanag nito. Ang makahiya (Mimosa pudica; sa Ingles, “touch-me-not” o “sensitive plant”) ay tunay na tumitiklop ang mga dahon kapag nahahawakan o naaalog. Nangyayari ito dahil biglang lumalabas ang tubig mula sa mga selula sa puno ng bawat dahon, kaya nawawalan ito ng tigas at tumitiklop. Pagkaraan ng ilang minuto, muli itong bumubuka. Tumitiklop din ang mga dahon nito kapag gabi.
Kawili-wili rin na ang salitang Latin na pudica sa pangalang siyentipiko nito ay nangangahulugang “mahinhin” o “mahiyain”, kaya pareho ang ideya ng pangalan nito sa Filipino at sa agham. Nagmula ang halamang ito sa Timog at Gitnang Amerika, ngunit karaniwan na itong tumutubo sa mga bakuran at bukid sa Pilipinas.
The Legend of the Makahiya (English summary)
Maria was the only child of Mang Dondong and Aling Iska, a kind and obedient girl who was extremely shy. When bandits raided their village, her parents hid her in her garden, where she prayed not to be found. The bandits searched everywhere but never saw her. When they left, her parents could not find Maria either. Instead, they discovered a small plant whose leaves folded shut when touched. Believing it was their shy daughter, they named it “makahiya”, from the Tagalog word hiya (shame, shyness).
Iba pang alamat: Alamat ng Saging · Alamat ng Pinya · Alamat ng Palay · Lahat ng alamat
Mag-iwan ng Tugon