Alamat ng Palay: Buong Kwento, Buod at Aral (Dackbongan at Kabunian)

Ang Alamat ng Palay na mababasa rito ay ang alamat ng mga Ibaloi ng Benguet tungkol kay Dackbongan, isang mabuting mambubunong (pari o manggagamot ng pamayanan), at kay Kabunian, ang Maylikha. Isinasalaysay nito kung paano natutong magtanim ng palay ang mga tao, at kung bakit nagsasagawa sila ng ritwal bago mag-ani. Ito ang bersyong karaniwang ginagamit sa mga aralin sa Filipino sa ikaapat na baitang.

Sa pahinang ito: ang buod, ang buong kwento, ang mga tauhan, banghay at aral, mga gabay na tanong at ang PDF.

Buod ng Alamat ng Palay

Noong unang panahon, walang palay ang mga tao. Naawa sa kanila ang mambubunong na si Dackbongan. Nang maimbitahan siya sa isang malaking ritwal sa Kaitaasan, natikman niya ang kanin at humingi ng binhi kay Kabunian. Tinuruan siya ni Kabunian kung paano magtanim at mag-alaga ng palay, at binilinan na laging isagawa ang ritwal na kosday kanyaw bago mag-ani. Nang makalimutan ito ni Dackbongan, nagpadala si Kabunian ng mga daga. Humingi siya ng tawad, at lumikha si Kabunian ng mga pusa. Mula noon, hindi na kinalimutan ng mga tao ang ritwal.

Ang Alamat ng Palay (buong kwento)

Noong unang panahon, nag-aalaga na ng baboy at iba pang hayop ang mga tao sa kabundukan. Kumakain din sila ng kamote, gabi at pako, at ng mga prutas gaya ng saging, mangga, bayabas at papaya. Ngunit wala pa silang palay, at hindi pa nila alam ang lasa ng kanin.

Sa isang pamayanan ay may mabuting mambubunong na nagngangalang Dackbongan. May kapangyarihan siyang ipinagkaloob ni Kabunian, ang Maylikha na naninirahan sa Kaitaasan. Madalas maawa si Dackbongan sa mga tao dahil sa payak at kulang nilang pagkain.

Isang araw, inanyayahan si Dackbongan na dumalo sa isang malaking ritwal sa Kaitaasan. Inakyat niya ang Bundok Pulag, at mula roon ay umakyat siya sa isang hagdan na umaabot sa itaas ng mga ulap. Doon ay nakita niya ang isang malaking bahay na napapaligiran ng maraming tao: ang tahanan nina Kabunian at ng asawa nitong si Bugan.

Sa pagdiriwang, inihain sa mga panauhin ang kanin. Nang matikman ito ni Dackbongan, naisip niya agad ang mga tao sa kanilang pamayanan. Magalang siyang humingi kay Kabunian ng binhi ng palay upang maiuwi at maitanim sa lupa.

Pumayag si Kabunian. Itinuro niya kay Dackbongan kung paano patubigan ang taniman, kung paano patubuin ang binhi, at kung paano itanim at alagaan ang palay hanggang sa mahinog. Ngunit may mahigpit siyang bilin: bago mag-ani, dapat isagawa ang ritwal na tinatawag na kosday kanyaw, bilang pasasalamat at paggalang.

Umuwi si Dackbongan at itinuro sa mga tao ang lahat ng natutunan niya. Umunlad ang pamayanan, at naging masagana ang ani. Yumaman din si Dackbongan. Ngunit sa paglipas ng panahon, nakalimutan niya ang bilin ni Kabunian, at hindi na niya isinagawa ang kosday kanyaw bago mag-ani.

Bilang parusa, lumikha si Kabunian ng mga daga na sumira at kumain sa mga palay. Nalungkot at nagsisi si Dackbongan. Taimtim siyang humingi ng tawad kay Kabunian. Naawa ang Maylikha, kaya lumikha naman siya ng mga pusa upang hulihin ang mga daga, at nailigtas ang natitirang ani.

Mula noon, hindi na kinalimutan ng mga tao ang bilin. Hanggang ngayon, isinasagawa nila ang kosday kanyaw bago mag-ani ng palay.

Isinalaysay ng Pangkat Editoryal ng Aking Maikling Kwento batay sa alamat ng mga Ibaloi na inilathala sa Baguio Midland Courier noong Enero 1, 1950.

Mga tauhan at tagpuan

• Dackbongan: mabuting mambubunong na naawa sa mga tao; ang pangunahing tauhan.
• Kabunian: ang Maylikha na naninirahan sa Kaitaasan; nagbigay ng binhi at bilin.
• Bugan: asawa ni Kabunian.
• Ang mga tao sa pamayanan: natutong magtanim ng palay.

Tagpuan: ang pamayanan sa kabundukan, ang Bundok Pulag, at ang Kaitaasan na tahanan ni Kabunian.

Banghay ng Alamat ng Palay

Alamin kung paano suriin ang anumang kwento sa aralin sa mga elemento ng maikling kwento.

Aral ng Alamat ng Palay

• Huwag kalimutan ang pasasalamat, lalo na kapag sagana na ang buhay.
• Tuparin ang mga pangako at bilin.
• Ang taong nagsisisi at humihingi ng tawad ay maaaring bigyan ng pagkakataong makabawi.
• Mahalagang igalang ang mga tradisyon at kaugalian ng ating mga ninuno.

Mga gabay na tanong

1. Ano ang kinakain ng mga tao bago sila magkaroon ng palay?
2. Bakit naawa si Dackbongan sa mga tao?
3. Ano ang bilin ni Kabunian bago mag-ani?
4. Ano ang nangyari nang makalimutan ni Dackbongan ang bilin?
5. May mga kaugalian ba sa inyong pamilya o pamayanan na tanda ng pasasalamat? Ano ang mga ito?

May iba pa bang bersyon?

Oo. Maraming pangkat-etniko sa Pilipinas ang may sariling alamat tungkol sa pinagmulan ng palay, at may mga guro at aklat na gumagamit ng ibang bersyon. Kung iba ang bersyong nasa inyong modyul, sundin ang bersyong iyon sa inyong takdang-aralin; maaari mong gamitin ang pahinang ito para ihambing ang dalawang kwento.

I-download ang Alamat ng Palay (PDF)

Iba pang alamat: Alamat ng Pinya · Alamat ng Makahiya · Lahat ng alamat